ماهیت شهروند و حقوق شهروندی/ عزیزالله شهبازی

خورنا _ عزیزالله شهبازی(سرپرست فرمانداری آبادان): تامین و رعایت حقوق شهروندی که آن را جدای از حقوق فطری طبیعی و منفک از آن نمی دانند ازموضوعاتی است که این روزها نظربسیاری از صاحب نظران حقوقی را بخود جلب کرده است .فرماندار آبادان

حقوق شهروندی ناظر به حقوق فطری انسان است و سلب ناپذیر، غیر قابل تخلف و ازلی که از هنگام آفرینش با این مفهوم که خداوند انسان را آزاد آفریده، عجین شده است.

با این حال مفهوم تدوین شده و مشخص شده آن در متن های حقوقی و اسناد بین المللی، جلوه های جدیدی به حقوق شهروندی داده است.

تحولات مفهومی حقوق شهروندی :

درهر جامعه ای می توان ریشه های توجه به حقوق شهروندی را یافت اما بیشتر تدوین کنندگان این مفهوم،نگاه خود را معطوف به تحولات و ستمگری های قرون وسطی کرده اند بدین گونه که با برافروخته شدن آتش خشم مردم از بی عدالتی های کلیسای قرون وسطی، آنان خواستار مقابله با این بی عدالتی ها و تدوین راهکاری برای مقابله با ستم این نهاد مسلط شدند.

سیر تحولات در دوران رنسانس،انقلاب فرانسه و صنعتی شدن جوامع، از مواردی دانسته شده که به پیدایش مفهوم حقوق بشرومتعاقب آن حقوق شهروندی منجر شدهر چند دیگر جوامع از جمله ایران هم با جنبش های آزادیخواهانه در قرن بیستم، لزوم دست یافتن به حقوق بشر و شهروندی را به حاکمان یادآور شدند.

جنبش های ضد استعماری در کشورهای موسوم به شرق و جهان سوم که عمدتا برمبنای خواسته های سیاسی استواربود، رهبران این جنبش ها را عمدتا از میان افراد مذهبی و برگرفته از فرهنگ بومی به دنیا معرفی کرد.

** دیدگاه ها درباره مفاهیم حقوق بشر:

بطور کلی سه دیدگاه اساسی درباره مفاهیم حقوق بشر و شهروندی وجود دارد. دیدگاه اول که مربوط به هانتینگتون است، بر این نظر است که نگاه عمومی یک کشور بر کل کشورها غالب شود.

از این منظر، الگوی یک کشور واحد در زمینه حقوق بشر باید بر همه کشورها حاکم شود.

دیدگاه دیگر را مدرنیست ها دارند، آنها بر این عقیده اند که اصول حقوق شهروندی جهانشمول است و نمی توان از حقوق بشر مربوط به یک کشور یا جامعه برای دیگر جوامع تصمیم گیری کرد.

در مقابل این دیدگاه نیز پست مدرن ها با تأکید بر مسائل منطقه ای و و یژگی های فرهنگی هر اجتماع، خاص همان جامعه تصمیم گیری می کنند.

از میان این دیدگاه ها شاید دیدگاه های تلفیقی نیز بتوان یافت که برخی افراد، به نقش مذهب و آداب و رسوم برای تدوین حقوق شهروندی اهمیت قائل هستند.

** شهروند کیست و حقوق شهروندی چیست؟

آیا تنها ساکن بودن به مدت مشخص در یک شهر موجب می شود که فرد شهروند نامیده شود؟

شهروندی مقوله ای است که با مفهوم فرهنگ هر جامعه گره خورده و از آنجا که فرهنگ هر مرز و بوم ناشی از سه قلمرو اساسی فعالیت های اجتماعی، فضای سیاسی و وضعیت اقتصادی آن جامعه است فرهنگ هر جامعه ای کاملاً منحصر به فرد و هر فرهنگی نیز شهروند ویژه خود را می طلبد.

در تعریف شهروند می توان گفت که شهروند کسی است که حقوق فردی و جمعی خود را می شناسد واز آنها دفاع می کند قانون را می شناسد و به آن عمل می کند و از طریق آن مطالبه می کند،از حقوق معینی برخوردار است، می داند که فرد دیگری هم حضور دارد و دفاع از حقوق او یعنی دفاع از حقوق خودش و فردی که در امور شهر مشارکت دارد.

پس شهروندی نه تنها به معنای سکونت در یک شهر به مدت مشخص که به معنای مجموعه ای از آگاهی های حقوقی فردی و اجتماعی است. در یک جامعه مدنی حقوق یک فرد عبارتند از: حقوق اساسی به معنای حقوق بنیادی شهروندان یک جامعه، حقوق سیاسی به معنای حق مشارکت در فرآیندهای سیاسی، حقوق اجتماعی که در برگیرنده حقوق اقتصادی و نیز حداقل استانداردهای زندگی در تسهیلات اجتماعی است.

شهروند موثر کیست؟

۱) از حوادث و مشکلات جاری جامعه آگاهی داشته باشد.

۲) در مسائل، مشکلات و امور جامعه ملی و محلی مشارکت فعال داشته باشد.

۳) در قبال وظایف و نقش های تفویض شده مسئولیت پذیر باشد.

۴) نگران و دلمشغول رفاه و آسایش دیگران باشد.

۵) رفتار و عملکرد وی مبتنی بر اصول اخلاقی باشد.

۶) نسبت به قدرت افرادی که دارای موقعیت مدیریتی و نظارتی هستند پذیرش داشته باشند.

۷)توانایی بررسی وانتقاد از عقاید وایده ها را دارا باشد.

۸)توانایی اتخاذ تصمیمات آگاهانه را دارا باشد.

۹)درباره حکومت ودولت خودآگاهی ودانش کافی داشته باشد.

۱۰)دارای حس وطن پرستی باشد.

۱۱)نسبت به مسئولیت های خاص پذیرش ومسئولیت داشته باشد.

۱۲)از جامعه جهانی ومسائل و روندهای آن آگاهی داشته باشد.

۱۳)به وجود تکثر وتنوع در جامعه احترام قائل باشد.

به هر روی زندگی شهری یک زندگی جمعی است وبرای موفقیت در این نوع زندگی بایستی فردگرایی ومنفعت طلبی تا حدودی مهار شده واخلاق جمعی رواج یابد.

شهروند کسی است که هم خویش ومنافع خویش را بنگرد وهم منافع دیگران را در نظر آورد ودر سایه همکاری و همراهی با دیگران وپذیرش مسئولیت ها شرایط بهتری را برای خویش و دیگران فراهم سازد.

** مسوولیت شهروندی

مسوولیت را می توان به عنوان یک وظیفه یا الزام به انجام کاری تعریف کرد.این واژه همچنین به این معناست که ماتوانایی انتخاب اعمال خود، مانند مشارکت در یک جامعه دموکراتیک را داریم .تصمیم به مشارکت گرفتن اولین گام در اعمال حق خود در یک دموکراسی است.

درجوامع دموکراتیک ،هر شهروندی مسئول رفتار فردی خود است. شهروندان باید با خدمت به جامعه خود و محافظت از محیط زیست نمونه های خوبی برای دیگران باشند.

شهروند مسوول بودن یعنی مشارکت در سه چیز :

-احترام برای ضوابط وقوانین جامعه

-آگاهی از مسائل ونقطه نظرهای دیگران

-مشارکت از طریق رأی دادن وگفت و گو درباره مسائل با دیگران

دریک دموکراسی ،احترام برای قانون و برای حقوق هموطنان ، بخشی از مسوولیت های یک شهروند است.تمام افراد در مقابل قانون برابر هستند و باید در تمام سطوح به قوانین احترام بگذارند وبه آنها عمل کنند.شهروندان همچنین به نهادهای قانونگذار احترام می گذارند. در یک سطح دیگر ، مسوولیت به معنای احترام به عقاید شهروندان دیگر است.ایده بردباری در قبال عقاید گوناگون زیربنای یک جامعه دموکراتیک است.

دموکراسی های موفق به آگاهی شهروندان خود نیاز دارند.مردم تنها وقتی می توانند مسئول باشند که از حقوق خود بر اساس قانون اساسی آگاهی داشته وآنها را درک کنند.آگاهی از چگونگی عمل نهادهای دولتی نیز حائز اهمیت است.این بدان معناست که شهروندان بر چگونگی اعمال قانون واقفند تا بتوانند از حقوق خود محافظت کنند.شهروندان مسوول هستند از راه مطالعه مسائل محلی ، ملی ، وبین المللی دانش خود را افزایش دهند و در گفت و گوهای محلی شرکت کنند.

تصمیم های سیاسی زندگی افراد را مستقیما یا بطور غیر مسقیم تحت تأثیر قرار می دهند.شهروندان با آگاهی و احترام می توانند با مشارکت جوامع خود را تغییر دهند، شهروندان می توانند رأی دهند، عریضه امضاء کنند. در جلسات محلی شرکت کنند وبرای ابراز نظرات خود با مقامات محلی تماس بگیرند.

*سرپرست فرمانداری ویژه شهرستان آبادان

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.